Hulumtimet e zhvilluara gjatë shekullit të kaluar në fushën e psikologjisë kanë nxjerrë në dritë se vendimet dhe veprimet e njeriut ndikohen në mënyrë të drejtpërdrejtë nga autoriteti, presioni i grupit dhe rrethanat mjedisore.
Përmes një sërë testimesh shkencore, eksperimentet psikologjike kanë treguar se morali ose karakteri individual mund të tjetërsohen përballë faktorëve të jashtëm, duke ndryshuar mënyrën se si studiohet natyra njerëzore.
Bindja ndaj autoritetit dhe kontrolli i mjedisit
Në vitin 1961, psikologu Stanley Milgram realizoi një studim mbi nivelin e bindjes ndaj autoritetit. Pjesëmarrësve u kërkohej t’i jepnin goditje elektrike një personi tjetër sa herë që ai gabonte përgjigjen. Megjithëse rryma elektrike nuk ekzistonte në të vërtetë, pjesëmarrësit besonin se po shkaktonin dhimbje reale. Pasi personi i testuar filloi të lutej për ndërprerjen e procedurës, studiuesi udhëzoi vazhdimin e procesit dhe shumica e pjesëmarrësve arritën deri në nivelin maksimal të goditjes.
Më pas, në vitin 1971, psikologu Philip Zimbardo ndërtoi një burg artificial ku studentët u ndanë në mënyrë rastësore në roje dhe të burgosur. Brenda pak ditësh, rojet shfaqën sjellje abuzuese dhe poshtëruese, ndërsa të burgosurit u bënë të nënshtruar. Kushtet e krijuara detyruan ndërprerjen e eksperimentit pas vetëm 6 ditësh për shkak të humbjes së kontrollit mbi situatën.
Presioni social dhe mësimi i sjelljes
Eksperimentet mbi konformizmin dëshmuan se individët pranojnë përgjigje të gabuara vetëm për të mos dalë kundër shumicës në dhomë, edhe kur detyra vizuale për krahasimin e gjatësisë së vijave është e thjeshtë. Nga ana tjetër, studimi me foshnjën 11-muajshe të njohur si Little Albert tregoi se frika mund të krijohet përmes përvojës, pasi fëmija zhvilloi frikë nga një mi i bardhë dhe objekte me gëzof pasi prekja e tyre u shoqërua me zhurmë të fortë.
Në kërkimet e zhvilluara nga psikologu Albert Bandura me kukullën Bobo, fëmijët që paraprakisht panë një të rritur duke goditur kukullën riprodhuan të njëjtat veprime agresive kur mbetën vetëm. Ky testim konfirmoi se modelimi i sjelljes bëhet edhe përmes vëzhgimit të të tjerëve.
Faktorët e kohës, turmës dhe bashkëpunimit
Në një tjetër eksperiment me studentë të teologjisë, u vërejt se nxitimi dhe presioni i kohës ndikuan drejtpërdrejt në gatishmërinë e tyre për të ndihmuar një person në nevojë. Ndërkohë, studimet mbi reagimin e dëshmitarëve në situata emergjente treguan se prania e shumë njerëzve ul gjasat e ndërhyrjes, për shkak të shpërndarjes së përgjegjësisë mes turmës.
Testimi i njohur si marshmallow mati aftësinë e fëmijëve për të shtyrë kënaqësinë e menjëhershme për 15 minuta me qëllim marrjen e një shpërblimi të dyfishtë. Së fundmi, eksperimenti i kampit veror me dy grupe djemsh tregoi se rivaliteti dhe konfliktet midis grupeve u zvogëluan vetëm kur atyre u kërkua të bashkëpunonin për arritjen e një qëllimi të përbashkët.
