Statistikat zyrtare mbi krimet dhe drejtësinë penale në Shqipëri bazohen kryesisht në të dhënat administrative të mbledhura nga Drejtoria e Përgjithshme e Policisë, Prokuroria e Përgjithshme, Ministria e Drejtësisë dhe Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve, mbështetur në klasifikimin e Kodit Penal të Republikës së Shqipërisë.
Roli i institucioneve dhe mbledhja e të dhënave
Të dhënat e administruara nga Drejtoria e Përgjithshme e Policisë përfshijnë ngjarjet dhe veprat penale të evidentuara, autorët e dyshuar si dhe personat e dëmtuar të ndarë sipas gjinisë. Këto vepra pasqyrojnë ngjarjet e regjistruara nga strukturat policore dhe jo verdiktet përfundimtare, të cilat janë kompetencë ekskluzive e organeve të gjyqësorit. Nga ana tjetër, Prokuroria e Përgjithshme administron shifrat mbi procedimet penale të regjistruara dhe personat e marrë të pandehur sipas neneve përkatëse të ligjit penal.
Në fazën gjyqësore dhe të ekzekutimit të vendimeve, Ministria e Drejtësisë evidenton numrin e personave të dënuar sipas gjinisë, grupmoshës dhe llojit të krimit të kryer. Sanksionet penale përfshijnë dënime me burg, gjoba si dhe dënime alternative si gjysmëliria, puna në interes publik, pezullimi i ekzekutimit apo qëndrimi në shtëpi. Paralelisht, Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve mban regjistrin e personave të rritur mbi 18 vjeç dhe të miturve nën 18 vjeç të dënuar me vendim të formës së prerë, krahas të paraburgosurve ndaj të cilëve është vendosur masa e sigurisë «arrest në burg».
Klasifikimi ligjor i veprave dhe përgjegjësia penale
Kodi Penal përcakton veprat penale si veprime apo mosveprime që cenojnë vlerat juridike, duke i ndarë ato në krime dhe kundërvajtje penale. Kuadri ligjor trajton në mënyrë specifike kategoritë si krimet kundër personit (vrasjet me dashje sipas neneve 76 deri 81, krimet kundër shëndetit sipas neneve 86-90 dhe krimet seksuale sipas neneve 100-108/a), dhunën në familje (neni 130/a), mashtrimin (nenet 143-149/b), falsifikimin e monedhave (neni 183), shkeljet e rregullave të qarkullimit rrugor (nenet 273, 290 dhe 291) si dhe veprat në fushën e lëndëve narkotike (nenet 283 deri 284/c).
Për sa i përket përgjegjësisë ligjore, legjislacioni përcakton se personat mbi moshën 14 vjeç mbajnë përgjegjësi penale, ndërsa fëmijët nën këtë moshë janë të përjashtuar. Matja e kriminalitetit dhe e sistemit penitenciar realizohet përmes treguesve të standardizuar, si koeficienti i kriminalitetit dhe norma e të burgosurve për çdo 10 mijë banorë, përqindja e të paraburgosurve ndaj totalit të të dënuarve, si dhe raporti i efektivëve të policisë për numër popullsie.
