Në jug të fshatit të qetë Slabinjë, në zemër të Mokrës së Poshtme, ngrihet një kodër e veçantë që banorët e quajnë “Bregu i Sopotit”. E rrethuar nga gjelbërim dhe rrjedha e dy lumenjve — Shkumbinit dhe Dunicës — kjo kodër ruan mbi supe një thesar të çmuar të historisë sonë: Gradishtën e Slabinjës, një monument kulture i kategorisë së parë që prej vitit 1973.
Në pamje të parë, duket si një kodër e zakonshme, por sapo i afroheni, ndjeni menjëherë praninë e së shkuarës. Muret e lashta prej guri, që ende qëndrojnë në këmbë mes rrënjëve dhe erozionit, tregojnë historinë e një fortifikimi të ngritur gjatë Antikitetit të Vonë, në shekujt IV–VI pas Krishtit. Ishte koha kur Perandoria Bizantine, përballë dyndjeve barbare, ndërmori një valë të madhe fortifikimesh për të mbrojtur territoret e saj — dhe Slabinja ishte pjesë e këtij zinxhiri mbrojtës.
Fortifikimi ka pasur një sipërfaqe modeste, rreth 2 hektarë, por roli i tij ishte jetik. Ai shërbente si një qendër e vogël banimi me karakter ushtarako-fshatar, ku njerëzit jetonin, punonin tokën dhe kujdeseshin për bagëtinë, ndërsa njëkohësisht ruanin rrugën e vjetër tregtare që kalonte nëpër qafën përbri, duke lidhur luginën e Shkumbinit me Qafën e Panjës, e më tej me fushën e Korçës dhe të Devollit.
Slabinja nuk ishte një kështjellë e pavarur. Ajo ishte një fortifikim i dorës së dytë, që varej drejtpërdrejt nga qendra më e madhe e Selcës së Poshtme — një tjetër perlë e trashëgimisë arkeologjike të Pogradecit.
Muret e saj, të ndërtuara me gurë të vegjël të lidhur me llaç të dobët, kanë një lartësi maksimale prej 1.30 metrash dhe gjerësi rreth 1.5 metra, duke formuar një rrethim trekëndor që përfshinte majën e kodrës.
Brenda këtyre mureve, arkeologët kanë zbuluar fragmente enësh, tullash dhe objekte të tjera të Antikitetit të Vonë — gjurmë të një jete që dikur gjallonte mes mureve të fortifikimit. Sot, ato mbeten si dëshmi e heshtur e një kohe kur çdo kodër, çdo rrugë dhe çdo gur kishte një funksion strategjik në mbrojtjen e jetës dhe territorit.
Gradishta e Slabinjës nuk është thjesht një vend arkeologjik. Është një copëz historie që flet për rezistencën, organizimin dhe jetën e njerëzve të një epoke të largët.
Në heshtjen e saj, mes fëshfërimës së erës dhe zhurmës së largët të lumenjve, dëgjohet ende fryma e së shkuarës — një kujtesë e përjetshme për brezat që vijnë.
