Diskutimet mbi një draft të ri për reformën administrativo-territoriale, ku parashikohet shkrirja e rreth 15 bashkive të vogla në shkallë vendi, kanë rikthyer vëmendjen te pasojat që kjo ndarje mund të sjellë për qarkun e Korçës. Ndarja territoriale e vitit 2014, e cila u miratua me 88 vota pro në Kuvendin e Shqipërisë duke reduktuar njësitë vendore nga 372 në 61, kishte si synim uljen e shpenzimeve administrative dhe rritjen e eficiencës së shërbimeve. Megjithatë, ish-drejtues të komunave dhe drejtues aktualë të njësive administrative në rajonin e Korçës shprehin shqetësimin se kjo qasje po i kthen zonët rurale dhe qendrat e vogla urbane në hapësira të braktisura.
Sipas përfaqësuesve vendorë, pretendimi për uljen e shpenzimeve dhe të numrit të punonjësve të administratës nuk është realizuar. Fondet e pakushtëzuara për njësitë vendore janë rritur nga 400 milionë euro që jepeshin në vitin 2012, në më tepër se 700 milionë euro sot. Në nivel lokal vërehen gjithashtu ineficenca në menaxhimin e burimeve: për shembull, ndonëse Bashkia e Korçës ka në organikën e saj punonjës me eskavatorë, ajo vazhdon të tenderojë pastrimin e kanaleve te sektori privat, duke dyfishuar kostot për shërbimet publike.
Rënia e popullsisë dhe pabarazia në investime
Ndryshimet administrative kanë pasur një ndikim të dukshëm në zonat rurale. Komuna Vithkuq numëronte 48 punonjës në vitin 2012, ndërsa sot ka vetëm 8 të punësuar. Reduktimi i shërbimeve ka ecur paralelisht me rënien e popullsisë: fshati Vithkuq kishte rreth 550 banorë në vitin 2012, ndërsa sot llogariten vetëm 70 deri në 80 banorë. Kjo diferencë thellohet edhe nga alokimi i fondit të investimeve, ku gjatë dhjetë viteve të fundit janë investuar mbi 60 milionë euro për qytetin e Korçës dhe vetëm rreth 2 milionë euro për të gjitha fshatrat e saj.
Kjo situatë ka prekur drejtpërdrejt edhe sektori bujqësor dhe blegtoral. Sipas të dhënave të INSTAT, numri i krerëve të gjedhëve dhe të imëtave në juglindje të vendit është ulur me më shumë se 300 mijë krerë gjatë dhjetë viteve të fundit. Në zona ku blegtoria përbënte bazën ekonomike, si Vithkuqi, mbarritja e gjedhëve ka rënë në nivele minimale, ku vetëm në fshatin Shtyllë ka mbetur një fermer që ushtron këtë aktivitet.
Fati i Bashkisë Maliq dhe krahasimi me standardet rajonale
Rasti i Maliqit mbetet një nga shembujt kryesorë të këtij debati. Bashkia e Maliqit numëron rreth 31 mijë banorë, të cilët janë të përqendruar kryesisht në qytet dhe në fshatrat afër tij, ndërsa shumë fshatra të tjerë të thellë kanë mbetur me nga 7 deri në 8 shtëpi. Në fshatin Vlocisht, popullsia është përgjysmuar, duke rënë nga 1650 banorë që kishte në vitin 2012 në më pak se 800 banorë sot. Maliqi shërben aktualisht si qendër administrative, arsimore, shëndetësore dhe ekonomike për dhjetëra fshatra rrethuese.
Nëse funksionet administrative të Maliqit do të zhvendosen drejt Korçës, ekziston rreziku që qyteti të humbasë rolin e tij ekonomik. Largimi i zyrave publike prek zinxhirin e bizneseve lokale, përdorimin e shërbimeve dhe qëndrueshmërinë e shkallës së punësimit. Ndërkohë, mbeten të paqarta pyetjet se çfarë do të ndodhë me institucionet kryesore vendore, si komisariati i policisë, shërbimi i urgjencës shëndetësore, mirëmbajtja e mbetjeve apo procedurat për lejet e ndërtimit për fshatra si Mesmali.
Në rrafshin ndërkombëtar, krahasimi tregon se Greqia, me një popullsi prej 10 milionë banorësh, ka 332 bashki me kompetenca të plota për rrugët lokale, ujësjellësin, arsimin, mbrojtjen civile dhe zhvillimin rural. Ndërkaq, Shqipëria me rreth 2 milionë banorë parashikohet të mbetet me rreth 47 bashki. Po ashtu, një nga rekomandimet e Bashkimit Evropian është që komunitetet prej 5000 banorësh të kenë të drejtën e zgjedhjes së përfaqësimit të tyre vendor. Në këtë kuadër, banorët dhe përfaqësuesit lokalë kërkojnë sqarime nga deputetët e qarkut të Korçës lidhur me ecurinë e shërbimeve dhe të ardhmen e investimeve në zonën e Maliqit.
