Rrjetet kriminale shqiptare në Amerikën Latine kanë ndryshuar modelin e tyre të operimit gjatë dekadës së fundit, duke shmangur përplasjet e armatosura për kontroll territorial dhe duke funksionuar si ndërmjetës logjistikë e korporata transnacionale. Sipas një analize të publikuar nga media e huaj L’Tercera, struktura e këtyre grupeve bazohet në klanet familjare dhe ndërthurjen e ekonomive legale me ato të paligjshme për të shfrytëzuar dobësitë strukturore të shteteve pritëse.
Logjistika korporative dhe rritja e flukseve të kokainës
Dokumentari Mafia Shqiptare – Familjet e Narkotrafikut (D News, 2025) gjurmon konsolidimin e këtyre organizatave pas viteve ’90 me shtrirje fillimisht në Europën Perëndimore dhe më pas në Amerikën Latine. Një raport i realizuar nga Arturo Torres për Diálogo Político (2026) dokumenton se këto rrjete funksionojnë si koalicione grupesh të pavarura që i japin përparësi bashkëpunimit. Rasti i të akuzuarit Dritan Gjika ilustron skemën e dyfishtë korporative: një krah merrej me eksportin e lëndës narkotike dhe krahu tjetër me pastrimin e parave përmes kompanive fiktive në sektorin e tregtisë së bananeve në Ekuador.
Sipas të dhënave të raportuara, nga viti 2019 deri në vitin 2025, Ekuadori rriti sasinë e kokainës së sekuestruar nga 80 tonë në 226 tonë, duke kapur një total prej 835 tonësh, ndërsa vlerësohet se mbi 4 mijë tonë mund të jenë transportuar drejt tregjeve ndërkombëtare. Aktualisht, rreth 70% e kokainës kolumbiane raportohet se del përmes porteve ekuadoriane. Ndryshimi i çmimit nga 500 deri në 2,500 dollarë në zonat prodhuese, në rreth 35 mijë dollarë në Europë dhe mbi 150 mijë dollarë në Australi nxit këtë aktivitet.
Roli i emisarëve dhe masat financiare
Analisti Gavin Voss nga InSight Crime vëren se emisarët udhëtojnë drejtpërdrejt në Ekuador, Kolumbi dhe Brazil për të eliminuar ndërmjetësit. Rasti i Dritan Rexhepit, i cili dyshohet se koordinoi dërgesa nga burgu deri në vitin 2021, tregon se vazhdimësia e rrjeteve nuk varet vetëm nga liria e një drejtuesi. Po ashtu, në vitin 2025, Departamenti i Thesarit i SHBA-së vendosi sanksione ndaj një rrjeti të lidhur me familjen Hysa për bashkëpunim me Kartelin e Sinaloas. Raportime nga Darío Brooks për BBC Mundo konfirmojnë se shtetasit shqiptarë në Peru, ku u sekuestruan 2 tonë kokainë e lëngshme me vlerë 77 milionë dollarë e fshehur në shparguj, përqendrohen kryesisht në detyrat financiare dhe logjistike.
Prania e këtyre grupeve daton që nga fillimi i viteve 2000 me lidhje të mëvonshme me ’Ndranghetën italiane dhe me portet e Roterdamit e Antwerpit, sipas të dhënave të Europol. Ekspertët sugjerojnë tre shtylla për përballimin e fenomenit: gjurmueshmëri financiare kundër kompanive fiktive, ristrukturim të sistemeve të migracionit e porteve, si dhe një sistem të përbashkët inteligjence rajonale mes Ekuadorit, Kolumbisë, Perusë dhe Brazilit.
