Në një reflektim të rrallë dhe të thelluar mbi shpirtin qytetar dhe kulturor të qyteteve shqiptare, At Gjergj Fishta ndalet me një vlerësim të veçantë mbi Korçën.
Në një përshkrim që shkon përtej peizazhit urban, ai shpalos thelbin e qytetnisë korçare si shenjë e përparimit, mendjes së hapur dhe ndjenjës së përgjegjësisë kolektive. Ky pasazh i shkëputur nga publicistika e tij, botuar në “Hylli i Dritës” më 1932, mbetet një nga dëshmitë më domethënëse të mënyrës si e ka parë Fishta qytetin e Korçës, si një vatër ku qytetërimi perëndimor nuk është huazim i jashtëm, por ndjesi e brendshme e kulturës dhe ndërgjegjes qytetare.
Fishta shkruan:
“Ndër të gjitha qytetet e Shqipnisë, mbas mendimit tim, Korça asht ajo ku frymzimi i qytetnisë oksidentale paraqitet ma haptas e jo krejt si një bimë ekzotike. Në Korçë ke fort pak rrugica (impas), e rrugët, edhe në mos qofshin gjithkund të drejta e të shtrueme, janë të krahazueme me ndërtesa, shenji që mbrendë nuk zotnon aq fort mosbesimi ndërmjet bashkëqytetasve, pra shenji që aty ka qytetní; pse qytetnia, së pari, bazohet në sociabilitet të qyteteve.
Mbasandej, në Korçë gjen edhe sot asish që interesohen për të mirë të përgjithtë, kush tue ngrehë me mjete të veta a nji shkollë, a nji kishë, a ndonji sëmutore (spital), a një ndonjë bibliotekë qytetëse etj.
Ka edhe shumë asish që kanë krye mësime të nalta jashtë Shqipnisë, posë se ka shumë asì të tjerësh që për punë kanë kërkue botën mbarë, e s’kanë ndejë mëshilë (mbyllur) në vend të vet, si zogu i pulës në gëzhojë të vesë. E masandej: e po ku sheh ngjeti në Shqipní arat e livadhet pa shtigje e gardhiqe, përposë se ndër rrethina të Korçës? Kjo asht, mostjetër (së paku), përshtypja që mue më ka ba qyteti i Korçës”.
(Gjergj Fishta: në Vepra letrare 10, Publicistika, artikulli: “Një udhëtim në Turqí të re”, botuar në “Hylli i Dritës”, 1932/2/3/4/612).
Përgatiti: Albert Vataj
