Nga Zhuljeta Gjashta, Gazetare SHBA
Në Shqipëri, narcizmi rrallë shihet si problem psikologjik apo shoqëror. Përkundrazi, ai shpesh perceptohet si shenjë force, autoriteti dhe “karakteri të fortë”. Në shumë raste, sjellje që në vende të tjera do të konsideroheshin dhunë emocionale apo kontroll patologjik, këtu justifikohen si disiplinë, edukatë apo traditë.
Pikërisht ky normalizim përbën rrezikun më të madh: një shoqëri që nuk e identifikon narcizmin, e riprodhon atë brez pas brezi.
Figura e prindit të pagabueshëm
Në strukturën tradicionale shqiptare, veçanërisht në familjet patriarkale, figura e babait është shpesh e shenjtëruar. Ai shihet si autoritet absolut, si “shtylla e shtëpisë”, si njeri që nuk vihet në diskutim. Por çfarë ndodh kur kjo figurë autoritare është në fakt një prind narcizist?
Psikologët theksojnë se prindi narcizist nuk ndërton marrëdhënie emocionale të shëndetshme me fëmijët. Ai nuk kërkon dialog, por bindje. Nuk ofron dashuri të pakushtëzuar, por kontroll. Fëmijët nuk shihen si individë, por si zgjatim i egos së tij.
Mjetet e përdorura janë të njohura në shumë familje shqiptare: frika si edukim, turpi si disiplinë, heshtja si ndëshkim dhe manipulimi si formë komunikimi.
Shoqëria që mbron abuzuesin
Problemi nuk mbetet vetëm brenda mureve të shtëpisë. Shoqëria shqiptare, në shumë raste, e legjitimon këtë sjellje. Fraza si “është prindi yt”, “ka sakrifikuar për ty”, apo “ashtu janë burrat” përdoren për të mbyllur çdo diskutim dhe për të zhvendosur fajin te viktima.
Në këtë mënyrë, abuzimi emocional nuk identifikohet si i tillë, por maskohet si moral, sakrificë apo traditë familjare. Viktimat, veçanërisht fëmijët, rriten me ndjenjën e fajit dhe detyrimit, duke mësuar se dhimbja e tyre nuk ka rëndësi.
Pasojat që nuk duken menjëherë
Studimet psikologjike tregojnë se fëmijët e rritur në mjedise narciziste kanë më shumë gjasa të zhvillojnë ankth, depresion, probleme identiteti dhe vështirësi në marrëdhënie. Shumë prej tyre ose bëhen persona që durojnë çdo formë abuzimi, ose përfundojnë duke riprodhuar të njëjtin model sjelljeje.
Kështu, narcizmi nuk diagnostikohet, por trashëgohet. Ai bëhet pjesë e kulturës dhe perceptohet si normalitet.
Largimi nga prindi abuziv: tabu shoqërore
Një nga reagimet më të ashpra shoqërore ndodh kur një i rritur vendos të distancohet nga një prind narcizist. Në Shqipëri, vendosja e kufijve ndaj prindërve shpesh shihet si tradhti, mosmirënjohje apo prishje e vlerave familjare.
Por nga këndvështrimi profesional, largimi nga një marrëdhënie abuzive nuk është akt urrejtjeje, por vetëmbrojtje. Psikologët theksojnë se me individë me tipare të forta narciziste, negociimi rrallë funksionon dhe ndryshimi është i vështirë pa trajtim të gjatë profesional.
Nevoja për një reflektim shoqëror
Shqipëria ka nevojë për një debat të hapur mbi shëndetin mendor dhe marrëdhëniet familjare. Është e domosdoshme të bëhet dallimi mes autoritetit të shëndetshëm dhe abuzimit emocional, mes respektit dhe frikës, mes traditës dhe dhunës së justifikuar.
Një shoqëri që vazhdon të mbrojë narcizistët dhe të heshtë viktimat, rrezikon të prodhojë breza të thyer emocionalisht, të frikësuar dhe të paaftë për marrëdhënie të shëndetshme.
Një shoqëri që vazhdon të mbrojë narcizistët dhe të heshtë viktimat, rrezikon të prodhojë breza të thyer emocionalisht, të frikësuar dhe të paaftë për marrëdhënie të shëndetshme.
Sepse heshtja, në çdo formë të saj, mbetet aleati më i fortë i narcizmit.
