Nga Agim Xhafka
Që kur kam lindur, në atë vit të largët e deri sot, asnjëherë nuk e kam quajtur Pogradecin me emrin zyrtar. Përherë i kam thënë thjesht: Poradec.
Notin e mësova në Poradec, isha me pushime në Poradec, çova të dashurën në Poradec, hëngra një koran në Poradec — fjali që i kam thënë me dhjetëra herë gjatë jetës në muhabete me shokë e miq. Sepse ai vend i bekuar më është bërë si i familjes.
Njësoj si motrës, që i them Mozkë megjithëse quhet Mimoza. Ledhatime të tilla lindin vetëm nga afria me dikë, nga pasioni, dashuria dhe respekti që të është injektuar në damarë.
E dua Poradecin sepse e shijoj me çdo qenie të trupit. Sidomos kur në Tiranë e nxehta shkon mbi 40°C. Se të tillë jemi ne: jetojmë për inat të tjetrit. Freskia e mëngjesit dhe gjumi i natës, shoqëruar me sinfoninë e valëve, nuk kanë të paguar. Po kur ashtusesh? Art, ndjesi, magji! Asnjë pikë djerse — jo si në metropol, ku sapo gruaja të prek gishtin e këmbës, hidhesh përpjetë e i thua: “Në këtë zheg u kujtove?”
Ndaj ky qytet rrit lule, se ka shumë dashuri. Vërtet ikin dritat si kudo, s’ka motor uji a skaf për bé, por ka plot varka me pedale, me një çadër në mes, që ecin ngadalë e të ngjajnë si një shfaqje në Venecia. Sipër tyre, çifte të rinjsh, që edhe dallga u bindet e iu shtrohet.
Kur i shikon, kupton pse gjolit në poezi i thonë liqer: të deh, të çakordon petllën. Dhe mbi të gjitha, Poradeci ka Lasgushin që i bën nder krejt Evropës. Liriku më i ëmbël, më i veçantë, më poetiku. Mbase Skënderbeu mund të rilindë sërish, por Lasgushi — jo. Zoti u tregua bujar vetëm një herë. Ta falenderojmë.
Apo sa emocion më sjell Mitrushi! I qetë si vetë ai, ballë jetës së trazuar. Nuk dija shumë për jetën e tij, por e di që fëmijërinë time e kam kaluar me Xinxifilonin. Asnjë nënë apo gjyshe, sado e dashur, nuk tregon përralla si Pasko. I afrohem kur i tregoj mbesës ato që më kanë mbetur në kujtesë nga motet e shkuara.
Ca ditë më parë isha në Ohër dhe pata mbresa të fuqishme. Një ditë aktive me not, vrap, ekskursione me makinë e me anije, plot turistë. Atje kishte dhe aeroport — zbrisnin çarterat si pëllumbat në sheshin e Milanos. Varfërinë e kemi njësoj, por në shërbime e çmime, na kalojnë. Uroj të bëhemi si Ohri, por të mbetemi poradecarë.
Ky qytet ka njerëz që nuk i ndesh dot gjetkë: të qeshur, të sjellshëm, punëtorë, modestë, mikpritës. Aq mikpritës, sa besoj që nga këta është quajtur krejt populli ynë “bujar”.
Poradecin e dua sepse është albumi im i kujtimeve. Të gjithë, kohë pas kohe, shohim fotografi ndër vite. Për nostalgji, për të lexuar ndryshimet. Sidomos të larguarit nga atdheu, të cilëve malli u bëhet si kokë pak më sipër se stomaku. I përkëdhelin fotot me dorë, dënesin, qajnë, qeshin, gëzohen — si një njeri që ka pirë ndonjë dopjo më shumë dhe rend pas kujtimeve të tij.
Por unë, në këtë qytet, kam një album pa fotografi. Është çudi, por është e vërtetë. Mbresa kaq të forta, të mbushura me detaje. Ja, afër turizmit më parë kishte vila një a dy katëshe. Buzë gjolit, shumë plepa — aq sa edhe kur njerëzit visheshin me rroba banjo për t’u kredhur, kishte ende hije, deri në mesditë.
Mbase kam qenë 3–4 vjeç kur më çuan nga Korça për një ditë. Vajtëm e u kthyem me një ZIS sovjetik, plot 40–50 veta. Mbaj mend që qaja, se dallga më lagte breçkat. Hahaha… Nuk më bindi as durimi i babait të futesha në ujë. Më vonë, çdo verë në kampin e pionierëve, më vjen në vesh boria që na lejonte t’i hynim liqenit me vrap. Ai gëzim më mbush edhe sot — kaq i fortë ishte, kaq adrenalinë digjte.
Nuk iu ndava as në gjimnaz, në kampet e rinisë. Flinim nga 20 veta në një klasë, me krevate marinari, dy banja në fund të korridorit, pa dushe, kremra, xhel apo shampo. Me një sapun Rrogozhine që e fuste nëna mes teshave, dhe me të laheshim në gjol e lanim edhe ndërresat. I kujtoj me ngazëllim.
Dhe aroma e atyre viteve më përzihet me të qeshurat e gocave një kat më poshtë, apo me shikimet “vrastare” të një poradecarke që banonte lart, tek agjencia e autobusëve.
Nuk iu ndava qytetit as si student, as kur u martova. Atje kaluam muajin e mjaltit. E pas një viti, tek hoteli në qendër, gruaja ime shtatzënë priste lindjen e binjakeve. “Te kjo pema këtu priste,” më pyet mbesa Frida.
Edhe më vonë, me vajzat e vogla, pushonim çdo verë në këtë qytet të bekuar. Nuk e kam shmangur asnjëherë. U bëra gjysh, dhe vij sërish — me nipër e mbesa. Jetoj kudo nëpër glob, por Poradecin nuk e kam vetëm në zemër: e kam dashuri konkrete. Sepse sa herë shkoj të takoj prindërit në Korçë, në kthim përqafoj dhimbjen dhe gazin tim.
Vërtet, ky qytet është albumi i kujtimeve të mia. Sa herë shëtis, më dalin përpara prindërit, shokët e gjimnazit, vajzat e mia të vogla, Tasha — e bukura, e gjata, plot nur dhe gjithmonë e qeshur.
Endërroj duke ecur. Më duket jeta kaq e bukur dhe jam kaq i lumtur, sa Frida, sikur e kupton dhe më thotë:
“Gjysh, unë ty të dua sa ky liqen!”
Dhe i hap krahët fort, fort, fort…
