Katër studentë të shkëlqyer të Universitetit të Kembrixhit, me prejardhje nga shtresa e lartë e shoqërisë angleze, vepruan për gati 20 vjet si spiunë në shërbim të Bashkimit Sovjetik, duke i kaluar armikut informacione tepër sekrete. Të njohur si “Cambridge Four” (“Katërshja e Kembrixhit”), Kim Philby, Anthony Blunt, Guy Burgess dhe Donald Maclean arritën të depërtojnë në qarqet më të larta të diplomacisë, politikës dhe shërbimeve sekrete britanike, duke qëndruar pranë presidentëve, kryeministrave dhe familjes mbretërore.
Rekrutimi në vitet 1930 dhe motivet idealiste
Historia e këtij grupi spiunazhi fillon në mesin e viteve 1930, në qytetin universitar të Kembrixhit. Katër nga studentët më të mirë, anëtarë të shoqërisë sekrete Cambridge Apostles (“Apostujt e Kembrixhit”), u rekrutuan nga shërbimet sekrete sovjetike. I pari që u afrua ishte Kim Philby, i cili në vitin 1934 u takua me një ndërmjetës rus në Regent’s Park. Sipas artikullit të sjellë nga bota.al, pak më vonë u rekrutuan edhe Anthony Blunt, Guy Burgess dhe Donald Maclean. Motivi i tyre nuk ishte përfitimi financiar, por një dashuri për rrezikun e shoqëruar me një shtysë të fortë idealiste, duke besuar se vetëm Bashkimi Sovjetik mund ta mposhtte nazizmin.
Depërtimi në MI6 dhe kalimi i sekreteve
Tre prej anëtarëve, Maclean, Philby dhe Burgess, arritën të depërtojnë me sukses në shërbimet sekrete britanike, të njohura si MI6 (Inteligjenca Ushtarake, Seksioni 6). Philby u emërua madje drejtues i inteligjencës britanike në Shtetet e Bashkuara dhe u dekorua nga Mbreti George VI. Ndërkohë, Blunt ndërtoi një karrierë si historian arti dhe u bë kujdestar i Koleksionit Mbretëror. Gjatë kësaj periudhe, ata i kaluan Moskës dokumente jetike mbi bombën atomike, Luftën e Koresë, Planin Marshall, projektin Venona, Luftën Civile Spanjolle dhe kryengritjet komuniste në Shqipëri.
Zbulimi i tradhtisë dhe arratisja drejt Moskës
Shenjat e para të një rrjedhjeje informacioni u shfaqën në fillim të viteve 1950, kur disa operacione të Aleatëve dështuan në mënyrë të pashpjegueshme. Hetimet në Uashington kërkonin një person me pseudonimin “Homer”, i cili në të vërtetë ishte Donald Maclean. Pasi u paralajmërua nga Burgess me kërkesë të Philby-t, Maclean dezertoi në verën e vitit 1951 dhe u arratis në Bashkimin Sovjetik, i ndjekur papritur edhe nga Burgess. Në vitin 1956, pas pesë vitesh heshtje, të dy u shfaqën në një konferencë shtypi në Moskë. Më vonë, pas dëshmisë së një refugjati rus, edhe Philby pranoi rolin e tij si spiun gjatë një takimi në Liban dhe u arratis në Moskë.
Rënia e Anthony Blunt dhe fundi i spiunëve të Kembrixhit
Tre vjet pas arratisjes së Philby-t, dyshimet ranë mbi Anthony Blunt, njeriun e besuar të Mbretëreshës, i cili e këshillonte për blerjen e veprave të artit. Ai kërkoi imunitet në këmbim të rrëfimit dhe për më shumë se pesëmbëdhjetë vjet sekreti i tij u mbajt i fshehur, ndërsa ai vazhdonte punën në Pallatin Buckingham. Megjithatë, në vitin 1979, Kryeministrja Margaret Thatcher e demaskoi atë publikisht. Të katërt spiunët patën një fund të trishtë. Blunt (1907–1983) u tërhoq në vetmi në Londër. Burgess (1911–1963) nuk u përshtat kurrë me jetën sovjetike dhe vdiq nga alkoolizmi. Maclean (1913–1983), i cili kishte hyrë në Ministrinë e Jashtme në vitin 1935, vdiq në Bashkimin Sovjetik. Philby (1912–1988), i cili ishte futur në botën e spiunazhit në vitin 1933 në Vjenë, vdiq në Moskë me nderime ushtarake.
Sipas burimeve, rusët identifikuan John Cairncross si spiunin e pestë të grupit, megjithëse dyshohet se rrjeti i spiunazhit në Britani mund të ketë qenë shumë më i gjerë. Shumë aspekte të kësaj historie mbeten ende të paqarta, ndoshta edhe për shkak të mbrojtjes që gëzonin shumë prej protagonistëve.
Foto: Bota.al
