Evropa duhet të mbrojë urgjentisht infrastrukturën e saj dixhitale nga furnizuesit me rrezik të lartë dhe kërcënimet gjeopolitike, duke bashkëpunuar vetëm me partnerë të besuar për të shmangur një kolaps të sistemeve kritike. Ky është paralajmërimi i dhënë nga eksperti i Ekonomisë së Transportit dhe Logjistikës, Andrea Giuricin, në një analizë të publikuar për Euronews, ku theksohet nevoja për rishikimin e Aktit të BE-së për Sigurinë Kibernetike.
Sipas ekspertit, ashtu si pasagjerët e një treni të shpejtësisë së lartë që besojnë verbërisht te sistemet e padukshme të sinjalizimit dhe kontrollit, edhe shoqëria moderne mbështetet te një zinxhir dixhital i padukshëm. Rrjetet e lidhshmërisë, qendrat e të dhënave, shërbimet cloud dhe softuerët mbështesin çdo aktivitet thelbësor, nga spitalet që marrin të dhënat e pacientëve, te portet, fabrikat dhe operatorët hekurudhorë. Nëse këto sisteme komprometohen, pasojat kalojnë nga bota dixhitale në atë fizike, duke shkaktuar ndalimin e trenave, dështimin e pagesave dhe bllokimin e shërbimeve publike.
Kërcënimet fizike dhe ndryshimi i mjedisit gjeopolitik
Kërcënimet dixhitale tashmë kanë prekur botën fizike. Giuricin sjell në vëmendje konfirmimin e qeverisë suedeze në fillim të këtij viti për një sulm kibernetik në një termocentral, i kryer nga një grup pro-rus me lidhje me inteligjencën ruse. Po ashtu, në dhjetor të vitit të kaluar, një sulm i koordinuar në rrjetin elektrik të Polonisë dëmtoi sistemet kritike të kontrollit. Këto ngjarje tregojnë se politika evropiane, e cila për dekada besonte se ndërvarësia ekonomike sillte stabilitet, duhet të përshtatet me realitetin e ri.
Lufta e Rusisë kundër Ukrainës i tregoi Evropës se varësitë strategjike mund të shfrytëzohen lehtësisht. Nga ana tjetër, Kina paraqet një sfidë të barabartë. Kompanitë kineze veprojnë sipas ligjeve që i detyrojnë të bashkëpunojnë me shërbimet shtetërore të inteligjencës, pa të drejtë refuzimi dhe pa kontroll të pavarur gjyqësor. Grupet kineze të mbështetura nga shteti kanë kryer fushata kundër ministrive të jashtme evropiane dhe infrastrukturës së reve, me qëllim krijimin e aftësive të aksesit për përdorim në të ardhmen.
Tre parimet për sigurinë e zinxhirit të furnizimit
Në sistemet dixhitale të ndjeshme, jo të gjithë furnizuesit janë të barabartë. Pronësia, mjedisi ligjor dhe ekspozimi ndaj presionit qeveritar janë faktorë thelbësorë. Për të adresuar këtë, Komisioni Evropian ka paraqitur rishikimin e Aktit të BE-së për Sigurinë Kibernetike, i cili tani pret veprimet e Parlamentit Evropian dhe Këshillit. Eksperti thekson se kjo punë legjislative duhet të udhëhiqet nga tre parime kryesore.
Së pari, kërkohet koherencë. Aktualisht, çdo shtet anëtar mund të vendosë vetë nëse do të ndërtojë rrjete telekomunikacioni me furnizues me rrezik të lartë nga Kina, gjë që dobëson sigurinë e të gjithë Tregut të Përbashkët. Së dyti, korniza duhet të jetë proporcionale, duke ofruar mbrojtjen më të fortë për infrastrukturën kryesore të lidhjes. Giuricin thekson se është e rrezikshme të drejtohen spitalet dhe termocentralet bërthamore në rrjete nga furnizues që nuk mund t’u besohet 100 përqind. Së treti, Evropa duhet të veprojë me shpejtësi, pasi kompanitë kanë nevojë për siguri ligjore për të investuar, ndërsa qeveritë kërkojnë afate të zbatueshme.
Në përfundim të analizës së tij, eksperti bën një dallim të qartë mes firmave amerikane dhe atyre kineze. Ndërsa kompanitë amerikane janë ligjërisht të ndara nga qeveria dhe mund të sfidojnë vendimet shtetërore, firmat kineze mund të detyrohen t’i shërbejnë shtetit. Evropa duhet të menaxhojë varësinë e saj nga teknologjia amerikane, por pa e barazuar atë me rrezikun e shitësve kinezë. Qëllimi përfundimtar është një ekonomi dixhitale me shina të hapura, por me masa të përbashkëta mbrojtëse dhe vetëm me operatorë të besuar në dhomën e kontrollit.
Foto: Euronews Albania
