Në juglindje të Shqipërisë, në fshatin e lashtë Mborje pranë qytetit të Korçës, ngrihet një nga monumentet më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore dhe shpirtërore shqiptare, Kisha e Ristozit, e njohur gjithashtu si Kisha e “Ngjitjes së Zotit Krisht në Qiej. Kjo kishë, me vlera të jashtëzakonshme historike, arkitektonike dhe artistike, është një nga perlat e arkitekturës bizantine në Shqipëri.
Kisha e Ristozit është ndërtuar në shekullin e 14-të, më saktë në vitin 1389, siç dëshmohet nga mbishkrimet e zbuluara në muret e saj. Ajo u ngrit gjatë një periudhe kur zona e Korçës ishte një qendër e rëndësishme kulturore dhe shpirtërore në rajon. Ndërtimi i saj i atribuohet një familjeje fisnike vendase, që kishte lidhje me autoritetet kishtare dhe politike të kohës. Struktura është një kishë me kupolë qendrore dhe me planimetri të rregullt, që reflekton stilin tipik të arkitekturës bizantine të vonë.
Kisha është e dekoruar me afreske të mrekullueshme, të cilat i përkasin shkollës së pikturës postbizantine. Pikturat murale janë realizuar nga mjeshtra anonimë, por të cilët kanë lënë një gjurmë të qartë të mjeshtërisë së tyre përmes harmonisë së ngjyrave, përshkrimeve biblike dhe ikonografisë së pasur. Figurat e shenjtorëve, skenat nga jeta e Krishtit dhe motive të tjera të krishterimit i japin kishës një fuqi shpirtërore të veçantë dhe e bëjnë një destinacion të çmuar për studiuesit e artit dhe historisë.
Për besimtarët ortodoksë dhe për gjithë komunitetin lokal, Kisha e Ristozit ka qenë dhe mbetet një vend i shenjtë. Ajo nuk është vetëm një monument i trashëgimisë, por edhe një vend aktiv adhurimi. Kisha lidhet ngushtë me festën e “Analipsit” – Ngjitja e Krishtit në qiell, që sipas kalendarit ortodoks festohet 40 ditë pas Pashkës.
Çdo vit, në ditën e Analipsit, që këtë vit bie më 28 dhe 29 maj, qindra besimtarë dhe vizitorë nga Korça dhe më gjerë i drejtohen kishës së Ristozit për pelegrinazhin e përvitshëm. Ky ritual i hershëm përfshin lutje, meshë të shenjtë, ndezje qirinjsh dhe qëndrim gjatë natës në ambjentet përreth kishës. Besimtarët e konsiderojnë këtë pelegrinazh si një mundësi për pastrim shpirtëror, reflektim dhe forcim të besimit.
Kisha e Ristozit është monument kulture i kategorisë së parë dhe mbrohet nga shteti shqiptar. Ajo është një nga objektet më të vizituara nga turistët që interesohen për trashëgiminë kishtare dhe artin bizantin në Ballkan. Vitet e fundit, janë ndërmarrë hapa për restaurimin dhe ruajtjen e saj, në mënyrë që kjo pasuri e rrallë të mbetet e gjallë për brezat e ardhshëm.
Kisha e Ristozit në Mborje është më shumë se një strukturë e gurit dhe afreskesh, ajo është një dëshmi e qëndresës shpirtërore dhe kulturore të shqiptarëve ortodoksë në shekuj. Pelegrinazhi i Analipsit e ringjall këtë lidhje të lashtë mes besimtarëve dhe vendit të shenjtë, duke e bërë këtë një moment përbashkimi dhe shprese.
