Sekuestrimi nga Prokuroria e Posaçme (SPAK) i rreth 150 milionë eurove pasuri të paluajtshme të krijuara nga aktiviteti i paligjshëm ka rikthyer vëmendjen mbi shkallën e varësisë së tregjeve vendase nga flukset e padeklaruara. Sipas vlerësimeve të ekspertëve financiarë, ndërprerja e menjëhershme hipotetike e këtyre burimeve financiare mund të shkaktonte një tkurrje deri në 10 miliardë euro në ekonominë e përgjithshme, e nxitur kryesisht nga korrektimi i çmimeve të pasurive të paluajtshme dhe kthimi i kursit të këmbimit në nivele reale.
Analistët ekonomikë parashikojnë se një skenar i tillë do të shoqërohej me dy vite të para me vështirësi të theksuara, të pasuara nga një stabilizim gradual brenda pesë vjetësh. Profesori i ekonomisë Oltion Rrumbullaku thekson se ndalimi i këtij modeli mund të japë rezultate pozitive brenda dy ose tre vjetësh, duke ndihmuar në ekuilibrimin e kursit të këmbimit dhe duke rritur mundësinë e blerjes së banesave për qytetarët me të ardhura nga puna formale. Nga ana tjetër, eksperti Pano Soko vlerëson se përballimi i këtij tranzicioni do të kërkonte të paktën pesë vjet, me një rënie të mundshme të kërkesës deri në 70% për apartamentet e shtrenjta dhe pronat dytësore, çka do të detyronte ndërtuesit të ulnin çmimet për të siguruar likuiditet.
Bumi i ndërtimit dhe luhatjet e kursit të këmbimit
Lidhja mes flukseve financiare dhe sektorit të ndërtimit pasqyrohet në shifrat zyrtare gjatë dekadës së fundit. Në vitin 2016, sipërfaqja e lejeve të ndërtimit llogaritej në 209 mijë metra katrorë, ndërsa në vitin 2017 shënoi më shumë se dyfishim. Zgjerimi vijoi në 1.4 milionë metra katrorë në vitin 2019, duke arritur kulmin në vitin 2024 me 2.5 milionë metra katrorë. Ky hov ndërtimi përkoi gjithashtu me largimin e rreth 600 mijë personave në periudhën 2016–2026, si dhe me forcimin e monedhës vendase me rreth 33%, ku kursi i këmbimit zbriti nga niveli 140 lekë për euro në rreth kuotës 94 lekë.
Ekspertët nënvizojnë se, ndonëse një tërheqje e kapitalit informal mund të rriste përkohësisht inflacionin e importuar përmes korrektimit të Lekut dhe të krijonte vështirësi për ndërtuesit e bankat, ajo njëkohësisht do të krijonte kushte për konkurrencë më të drejtë. Sfida kryesore për vendin mbetet zëvendësimi i këtij kapitali përmes orientimit të investimeve drejt sektorëve prodhues me vlerë të shtuar, si bujqësia, industria, teknologjia dhe eksportet.
